In recent days, following the murder of a female activist in the city of Erbil, and previously in connection with the murder of a transgender person in Duhok, what caught my eye was that many citizens were support the killers on social media. They justify murder in the name of honor.

Although ISIL was unable to occupy the Iraqi Kurdistan region, ISIL’s thinking has been able to become dominant.

In such a society, the direct killer is one or two people, but the real killers are countless in that crime.

In this article, I will focus on the fact that murder and violence cannot be eradicated without a deep social and intellectual revolution. A revolution that needs to start with the family, change the education system, the media, the judiciary, and transform religious institutions.

I will publish the English translation of this article soon.

کۆمەڵگای بکوژ.. پێویستی شۆڕشیکی هەمەلایەنەی کۆمەڵایەتی و هزری لە کوردستان

داعش ئەگەرچی هەرێمی کوردستانی داگیر نەکرد، بەڵام فکر و بیرکردنەوەی داعشی هێندە بڵاوە، کە خەریکە دەبێتە بەشێک لە کولتوری کوردی، ئەبوبەکر بەغدادی و جێگرەکەی و سەدان و هەزاران چەکدار و ئەمیر و فەرماندەیان ئەگەرچی کوژران و ولەناوچوون، بەڵام وەجاخیان لە کوردستان رۆشنە.

لەدوای هەر تاوانێکی کوشتنی ژنان، بەپاساوی شەرەف، یان کوشتن و توندوتیژی بەرامبەر بە هاوڕەگەزخوازان لەهەرێمی کوردستان، بە وردبوونەوە لە کاردانەوەی هاووڵاتیان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئەوەی دەردەکوێت، ئەوەیە کە بەشێکی بەرچاو لە کۆمەڵگا هاوسۆزی بکوژ یان تاوانبارەکەن. دەستخۆشی لێدەکەن و پاساوی بۆ دەهێننەوە.

چاوخشاندنێک بە کۆمێنت و ئەو پۆستانەی لەو بارەوە بڵاو دەکرێنەوە تەنها ئاماژەن بەوەی بەشێکی زۆری کۆمەڵگا لە بری سەرکۆنەکردنی بکوژ/تاوانبار، بەهەموو شێوەیەک قوربانیەکە شەرمەزار دەکەن و جارێکیتر دەیکوژنەوە و ئۆباڵی تاوانەکەی دەخەنە ئەستۆ.

ئەمە زەنگێکی مەترسیدارە و پێویستی بە راوەستەلەسەرکردنە، بەری پێنەگیرێت رێگە بۆ زیادکردنی تاوانی دیکە خۆش دەکات و هەرگیز ئەو تاوانانە بنبڕ و تەنانەت کەمیش ناکرێنەوە.

یەکەم ئاماژەی ئەو دۆخە ئەوەیە کە لەم جۆرە تاوانانەدا بکەر و بکوژی راستەوخۆ کەسێک یان دووانە، بەڵام بکوژانی راستەقینە لە ژماردن نایەن، ئەوانەی هانی ئەو جۆرە تاوانە دەدەن، ئەوانەی پاساوی بۆ دەهێننەوە و ئەوانەی لە مینبەرەکانەوە، لە میدیا و سۆشیاڵ میدیاوە بانگەشەی بۆدەکەن و شەرەف و ناموس لە ئافرەتدا کورتدەکەنەوە و پەسنی ناموسپەرەستی و شەرەفپارێزی دەدەن، ئەمانە هەموویان بکوژی راستەقینەن و لە یەک بەیەکی ئەو تاوانانەوە تێوەگلاون.

ئەگەرچی لەشەڕی سەربازی دژ بە داعش و تیرۆردا کوردستان سەرکەوت، بەڵام لە شەڕی هزری و کلتوریدا دۆڕاندوویەتی و رێگەچارەشی کردنەوەی بەرەیەکی نوێیە لە دژی ئەو جۆرە بیر و دەمارگیریی و توندئاژۆییە وئەمەش پێویستی بە شۆڕشێکی هەمەلایەنەی کلتوری و هزرییە لە کوردستان.

شۆڕشێک کە چەقەکەی مرۆڤ و شکۆی مرۆڤ و خۆشەویستی و دوورکەوتنە لە توندوتیژی و رەتکردنەوەی رق بێت.

شۆڕشێک کە لەسەر ئاستی خێزان، سیستمی پەروەردە، یاسا، میدیا و ناوەندە ئایینیەکانیش پەرە بە قبوڵکردنی فرەرەنگی، دانانی بەها بۆ ژن، میانڕەوی و داماڵینی تاک و کۆمەڵگا بێت لە هەموو ئەو بەهایانەی کراونەتە پاساو بۆ کوشتن و زەبروزەنگ و توندوتیژی.

کوشتن لە ژێر ناوی شەرەف و ناموس دابڕاو نییە کە کوشتنەکانی دیکە. لە کۆمەڵگایەکدا کە قێزەونی تاوانی کوشتن شۆڕنەبوەتەوە بۆ ناخی تاک، زۆرجار بکوژەکان قارەمانەکانی کۆمەڵگان. کاتێک منداڵێک “هاروهاجی” دەکات بە کوشتن و گوێ بڕین هەڕەشەی لێدەکرێت، هەواڵەکانی کوشتوبڕ بە بێ سانسۆر بڵاو دەکرێنەوە و کەرەستەکانی تاوانی کوشتن فراوان و بەردەستن.

هەر لەو کۆمەڵگایەدا کە لیپاولیپە لە رق و هانی رەتکردنەوە و سڕینەوە دەدرێت. لە کۆمەڵگایەک کە دەزگای داد و دەزگای جێبەجێکاری یاسا متمانەی خەڵکی بەدەستنەهێناوە، لە شوێنێکدا کە بکوژ داڵدە دەدرێت و سولحی عەشایەر هەیە و بکوژ بە ئاسانی دەتوانێت قوتاری بێت لە سزا، بێ گومان تاوانی کوشتن و لە نێویشیدا کوشتنی ژنان هەر لە ئاستێکی باڵادا دەمێنێتەوە.

بۆیە خاڵی دەستپێک راوەستەکردنە لەسەر ئەوەی چۆن تاکی بێبەزەیی و دڵڕەق بەرهەمهاتووە؟ تاوان و کەمتەرخەمی خێزان، پەروەردەی، میدیا، یاسا و حکومەت و ناوەندە ئایینییەکان لەمەدا چییە؟ دوای دەستنیشان کردنی هەر یەک لەوانە ئەنجا بیر لە گۆڕین و راستکردنەوەی هەڵە و کەموکوڕییەکان بکرێتەوە و لەمەشدا دەتوانرێت سوود لە ئەزمونی وڵاتانی دیکە وەربگیرێت، کە تاڕادەیەک توانیویانە سەرکەوتووبن لە پەروەردەکردنی تاکی میانڕەو و ناتوندوتیژ.